Cần một cơ chế pháp lý để Ban Đại diện Phật giáo liên xã, phường hoạt động hiệu quả

Hòa thượng Thích Quảng Hà, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình

Trong bối cảnh thực hiện chính sách tinh giản bộ máy hành chính, GHPGVN đã chuyển sang vận hành theo mô hình chính quyền hai cấp. Việc dừng mô hình Giáo hội cấp quận/huyện đặt ra một bài toán mới: Làm sao để Ban Trị sự Phật giáo tỉnh/thành duy trì sự kết nối chặt chẽ, sâu sát tới từng cơ sở tự viện và Tăng Ni tại địa phương? 

Để giải bài toán này, Trung ương Giáo hội đã khuyến khích thành lập Ban Đại diện Phật giáo liên phường/xã. Mô hình này làm cầu nối, tham mưu và hỗ trợ Ban Trị sự tỉnh trong công tác Phật sự tại địa phương. Chia sẻ với Báo Giác Ngộ, Hòa thượng Thích Quảng Hà, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Ninh Bình cho biết: 

- Tại tỉnh Ninh Bình, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh đã chủ động thành lập 23 Ban Đại diện Phật giáo liên xã, phường. Sự chủ động này bước đầu đáp ứng đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn.

Tuy nhiên, qua thời gian vận hành, mô hình này đang bộc lộ những vướng mắc lớn. Do không được xác định là một cấp hành chính Giáo hội, vị trí pháp lý của Ban Đại diện Phật giáo liên phường/xã vẫn chưa có hướng dẫn rõ ràng. Thực tế này dẫn đến tình trạng “có tên nhưng thiếu quyền”, khiến hoạt động của các Ban Đại diện gặp nhiều trở ngại trong các hoạt động Phật sự.

Văn bản do Ban Đại diện phát hành chỉ dừng lại ở chữ ký cá nhân, thiếu con dấu xác nhận. Sự thiếu hụt về mặt tư cách pháp lý khiến nhiều thủ tục hành chính, giấy tờ xác minh, giới thiệu khi làm việc với Tăng Ni, tự viện hoặc chính quyền địa phương không đủ hiệu lực.

Nếu Giáo hội đã cho phép thành lập Ban Đại diện Phật giáo liên xã, phường để đáp ứng nhu cầu thực tiễn, thì nhất thiết phải ban hành quy chế hoạt động đồng bộ, bao gồm việc cấp con dấu cho tổ chức này.

Thiếu con dấu và cơ chế pháp lý đồng nghĩa với việc Ban Đại diện khó có thể đứng ra giải quyết hay đề xuất giải pháp cho các vấn đề phát sinh tại địa phương một cách chính thức. Điều này làm giảm đáng kể tính hiệu lực, hiệu quả của bộ máy, trái ngược với mục tiêu đổi mới mà Giáo hội đang hướng tới.

Nếu Giáo hội đã cho phép thành lập Ban Đại diện Phật giáo liên xã, phường để đáp ứng nhu cầu thực tiễn, thì nhất thiết phải ban hành quy chế hoạt động đồng bộ, bao gồm việc cấp con dấu cho tổ chức này.

Con dấu không đơn thuần là một công cụ hành chính, mà là biểu trưng cho tính chính danh và tư cách pháp lý của một tổ chức. 

Khi Ban Đại diện Phật giáo liên phường/xã có đủ thẩm quyền và con dấu hoạt động sẽ giúp công tác hướng dẫn Tăng Ni, quản lý tự viện tại cơ sở được thực hiện minh bạch, sát sao và đúng pháp luật; việc trao đổi văn bản với cơ quan chính quyền địa phương diễn ra thuận lợi, đúng quy trình hành chính hiện hành; giúp Ban Trị sự Phật giáo tỉnh/thành xử lý nhanh chóng các vụ việc phát sinh từ cơ sở, không bị ách tắc hay quá tải ở cấp điều hành chung.

Cơ sở tự viện ổn định thì Phật giáo tỉnh nhà mới phát triển; Phật giáo các tỉnh/thành vững mạnh thì Giáo hội mới vững vàng. Việc củng cố và hoàn thiện thể chế cho cấp cơ sở chính là nền móng để xây dựng một Giáo hội vững mạnh từ gốc.

Hướng tới Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ X, nhiệm kỳ 2026-2031, việc sửa đổi Hiến chương GHPGVN cần nhìn nhận thẳng thắn vào những vướng mắc thực tế này. Việc thể chế hóa mô hình Ban Đại diện Phật giáo liên xã/phường, ban hành quy chế hướng dẫn cụ thể và cấp con dấu hoạt động sẽ là giải pháp thiết thực, hiện thực hóa quyết tâm đổi mới bộ máy hành chính Giáo hội theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và hiệu quả.

Nguyên Tài thực hiện