Học thiền - đi chậm để nhìn thấy nhau

Chỉ đến khi chậm lại, rất chậm, ta mới nhìn thấy những gánh nặng vô hình đã âm thầm chất đầy trong từng bước chân vội vã của chính mình.

Tôi còn nhớ như in cái ngày thứ Sáu cách đây vài tuần. Đó là một ngày dài khủng khiếp. Dự án kéo dài ba tháng của tôi vừa sụp đổ một cách vô lý chỉ vì một sai sót nhỏ của đồng nghiệp. Về đến nhà, tôi thấy vợ tôi đang ngồi giải quyết nốt công việc dang dở trên laptop, còn đống bát đĩa từ tối qua vẫn nằm chỏng chơ trong bồn rửa. Trong một khoảnh khắc mệt mỏi cùng cực, mọi bực dọc công việc, mọi gánh nặng “trụ cột” bỗng chốc dồn nén lại. Tôi thấy mình như một người lính đơn độc đang oằn mình gánh vác cả một binh đoàn.

Tác giả học được cách sống chậm hơn sau thời khóa thiền tại chùa

Tôi chỉ muốn buông thõng: “Em tưởng anh không thấy mệt à? Sao lúc nào anh cũng phải lo hết mọi thứ, từ công ty đến nhà cửa?”.

Tôi không nói. Thay vào đó, tôi bước thật nhanh vào phòng ngủ, đóng sầm cửa lại. Mỗi bước chân lúc ấy là một tiếng “thịch, thịch” giận dữ và vội vã, như muốn chạy trốn khỏi chính cái mệt mỏi của mình. Tôi lao đi, chỉ muốn đến cái giường và chôn vùi cảm xúc.

Chậm lại để nhìn thấy gánh nặng

Sáng hôm sau, tôi tham gia một lớp thực hành thiền tại chùa. Giữa những bài giảng về cảm xúc, người thầy đưa ra một yêu cầu nghe có vẻ lạ lùng: đi chậm.

“Hít thở nhẹ nhàng, đi thật chậm. Đi để cảm nhận, chứ không phải đi để đến đâu cả”, giọng thầy trầm và nhẹ như gió. Chúng tôi bắt đầu một bài tập tưởng chừng đơn giản: chuyển trọng lượng cơ thể.

“Đang ở 50-50, giờ hãy chuyển từ từ sang chân phải: 40-60, 30-70, 20-80…”. Tôi làm theo, cảm nhận sự dịch chuyển chậm rãi, mềm mại như một dòng nước. Khi trọng lượng gần như dồn hết sang chân phải, tôi nhấc nhẹ gót chân trái lên. Chỉ gót chân thôi.

Ngày nay, đến chùa không chỉ là câu chuyện của tu hành hay rời xa đời sống thế tục. Với nhiều người, đặc biệt là người trẻ, chùa là không gian để học cách sống hạnh phúc giữa đời thường. Từ một hơi thở chánh niệm, một bước chân đi chậm, một thời ngồi yên quan sát tâm mình, ta học được cách trở về, nhận diện căng thẳng và buông bớt khổ đau. Thực hành nơi cửa thiền không tách ta khỏi cuộc đời, mà giúp ta bước vào đời sâu sắc hơn, tỉnh thức hơn, và biết trân trọng những gì đang có để hạnh phúc không còn là điều xa vời.

Khoảnh khắc ấy, câu chuyện đêm qua bỗng hiện lên rõ ràng. Khi tôi dồn 100% trọng lượng lên chân phải, cơ thể bắt đầu rung lắc. Cái chân phải phải gồng lên để chịu đựng, hơi run rẩy. Cảm giác ấy quen đến lạ. Đó chính là cảm giác của tôi trong những ngày tự ôm đồm mọi việc, của vợ tôi trong những lúc một mình xoay xở, của bất kỳ ai bị đặt vào vai trò phải gánh vác tất cả.

Người thầy nói: chúng ta đang học cách nương tựa và chia sẻ. Sự rung lắc ấy chính là cảm giác của độc lập tuyệt đối, và cũng là của cô đơn tột cùng. Khi ta đổ toàn bộ trách nhiệm lên vai một người, bắt họ chịu đựng 100% trọng lượng, ta đã đẩy họ vào trạng thái bấp bênh ấy. Điều họ cần không phải là lời ca ngợi vì “giỏi giang”, mà là một sự san sẻ để được đứng vững.

Tôi nhớ đến những lần mình cố làm “người hùng” trong công việc, nhận hết phần khó về mình. Tôi cũng nhớ đến những lúc vô tình để vợ phải gánh tới 90, thậm chí 100% việc nhà và cảm xúc. Chúng tôi đều đã rung lắc, chỉ là ít khi nói ra.

1% nương tựa

Rồi tôi đưa chân trái về phía trước, nhưng chưa đặt xuống. Trong tâm xuất hiện một mong cầu rất rõ: mong được đặt chân xuống, được ổn định, được hỗ trợ. Khi tôi nhẹ nhàng đặt gót chân trái chạm đất – chỉ gót chân thôi – sự rung lắc của chân phải lập tức giảm đi. Cơ thể trở nên vững chãi và dễ chịu hơn hẳn.

“Các bạn có biết ơn 1% đó không?”, giọng thầy vang lên. “Chỉ 1% được chia sẻ thôi, mà chân sau đã giúp chân trước đứng vững”.

Lòng tôi chùn lại. Đôi chân, hóa ra, là một ẩn dụ đẹp đẽ cho các mối quan hệ. Hai bước chân luân phiên nương tựa nhau, như hai vợ chồng, hai đồng nghiệp, hai người bạn đồng hành. Khi một bên đang căng thẳng chịu đựng, bên kia chỉ cần chạm nhẹ 1% thôi, cũng đã là một sự cứu rỗi.

Khi ta đổ toàn bộ trách nhiệm lên vai một người, bắt họ chịu đựng 100% trọng lượng, ta đã đẩy họ vào trạng thái bấp bênh ấy. Điều họ cần không phải là lời ca ngợi vì “giỏi giang”, mà là một sự san sẻ để được đứng vững.

Bài học ấy soi chiếu thẳng vào đời sống. Trong hôn nhân, vợ tôi không cần tôi giải quyết tất cả mọi vấn đề. Đôi khi, cô ấy chỉ cần tôi hiện diện 1%: một buổi tối lắng nghe, một cái gật đầu thừa nhận sự mệt mỏi. Trong công việc, tôi không cần lúc nào cũng là người đứng mũi chịu sào. Khi dự án sụp đổ, sự rung lắc trong tôi dịu đi chỉ nhờ một lời của đồng nghiệp: “Không sao, cùng làm lại”.

Chúng ta thường nghĩ phải trao và nhận những điều lớn lao. Nhưng thật ra, trong những lúc bơ vơ nhất, chỉ một lời động viên, một cái chạm nhẹ, một sự hiện diện đúng lúc đã đủ để chuyển từ trạng thái “rung lắc” sang “vững chãi”. Lòng biết ơn nảy sinh từ những điều nhỏ bé ấy, chứ không phải từ những món quà vĩ đại.

Về chùa - quay về bên trong là xu hướng của nhiều bạn trẻ ngày nay, trước những áp lực của cuộc sống

Tập sống với lòng biết ơn

Bài tập tiếp tục. Tôi đặt trọn bàn chân xuống đất, rồi bắt đầu chuyển trọng lượng ngược lại, từng chút một, từ chân sau sang chân trước. “Như đổ nước từ ly này sang ly khác, từng chút một”, thầy nhắc. Sự chuyển dịch chậm rãi ấy dạy tôi về giao tiếp tinh tế: tôn trọng giới hạn của nhau, không áp đặt, mà san sẻ theo nhịp điệu chung.

Khi tôi đi thật chậm, cảm nhận từng ngón chân chạm đất, tôi nghe thầy nói: “Cảm nhận sâu sắc bước chân này, đã là đến rồi”. Câu nói ấy như một tiếng chuông.

Tôi chợt thấy mình đã chạy rất nhanh suốt mấy chục năm, chỉ để hướng đến một tương lai mơ hồ. Và trong cuộc chạy ấy, tôi đã bỏ lỡ những điều đang ở ngay dưới chân mình: sự vững chãi của mặt đất, sự nương tựa âm thầm của những người bên cạnh, và khả năng được “hay biết” khoảnh khắc hiện tại.

Bài tập đi chậm không chỉ là một phương pháp thiền. Nó là chiếc gương phản chiếu cách ta đối xử với bản thân và với những người ta yêu thương. Tôi đã đi như thế này bao năm mà chưa từng nhận ra trong bước chân có câu chuyện của đời mình.

Tôi nhớ đến những lần mình cố làm “người hùng” trong công việc, nhận hết phần khó về mình. Tôi cũng nhớ đến những lúc vô tình để vợ phải gánh tới 90, thậm chí 100% việc nhà và cảm xúc. Chúng tôi đều đã rung lắc, chỉ là ít khi nói ra.

Từ hôm ấy, tôi tập dừng lại. Khi chuẩn bị nhấc chân lên để rời đi, tôi nhớ về cảm giác rung lắc, và nhớ đến 1% hỗ trợ mà mình từng nhận được: từ người bạn đời, người đồng nghiệp, người bạn đã lặng lẽ đồng hành. Nhớ để biết ơn. Biết ơn để sống chậm và sống đẹp hơn.

Tôi nhận ra, khi lòng biết ơn có mặt, cách ta sống cũng tự nhiên trở nên tử tế. Bởi ta đã học được cách trân trọng từng gót chân chạm đất, từng khoảnh khắc sẻ chia, từng nhân duyên đã đến để cùng ta san sẻ gánh nặng cuộc đời.

Giờ đây, mỗi bước chân tôi đặt xuống không còn là một cuộc chạy trốn. Đó là một lời cảm ơn gửi đến mặt đất, đến cơ thể mình, và đến những con người đã cùng tôi bước đi, dù chỉ bằng 1% rất nhỏ.

Bạn có sẵn lòng chậm lại, để lắng nghe đôi chân mình kể câu chuyện của chính cuộc đời bạn không?

Lương Đình Khoa