Chùa Hương - Từ lễ hội Xuân đến dòng chảy an trú quanh năm

Trong cái nhìn ấy, Chùa Hương tiếp tục mở ra như một hướng tiếp cận mới, nơi phát triển không tách rời tĩnh tại và nơi mỗi bước tiến đều được đặt xuống bằng sự tỉnh thức.

Lễ hội Du lịch chùa Hương năm 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt, mang ý nghĩa bản lề đối với sự phát triển của quần thể danh thắng Hương Sơn nói riêng và du lịch Hà Nội nói chung. Đây là thời điểm Hà Nội đặt mục tiêu xây dựng Khu di tích quốc gia đặc biệt chùa Hương trở thành khu du lịch quốc gia trong năm 2026, đồng thời từng bước hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thiên nhiên thế giới vào năm 2030.

Sẽ đón khách quanh năm

Ông Trần Đức Hải, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn, Thành phố Hà Nội cho biết, Lễ hội Du lịch chùa Hương năm 2026 diễn ra từ ngày 18-2 đến hết ngày 11-5-2026 (tức từ 2-1 đến ngày 25-3 năm Bính Ngọ). Lễ khai hội được tổ chức vào ngày 22-2-2026 (mùng 6-1).

Không gian lễ hội bao trùm toàn bộ Khu di tích quốc gia đặc biệt chùa Hương, gồm 4 tuyến tham quan chính với hệ thống 20 điểm đền, chùa, động thờ Phật, trong đó trung tâm là chùa Thiên Trù, động Hương Tích cùng các di tích phụ cận. “Việc tổ chức lễ hội trên phạm vi toàn khu di tích không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của nhân dân và du khách thập phương, mà còn góp phần phân bổ dòng khách, giảm áp lực cục bộ tại các điểm trọng tâm”, ông Hải nhấn mạnh.

Trong mùa hội chùa Hương năm 2026, sự đổi mới không đến bằng tiếng động lớn, mà bằng những chuyển dịch âm thầm, lặng lẽ như hơi thở. Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Lễ hội Du lịch chùa Hương năm 2026 là việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tổ chức và quản lý. 

Song song với sự đổi mới trong quản trị, không gian di tích cũng bước vào một quá trình chỉnh trang sâu lắng và kiên trì. Những gì lấn chiếm, chồng lấn, không thuộc về di tích dần được rà soát, xử lý. Việc sử dụng đất không đúng mục đích, buôn bán tự phát trong khu vực bảo vệ di tích và vùng phụ cận được xem xét lại, như một hành trình trả về đúng chỗ cho từng mảng không gian. Công tác quy hoạch tổng thể quần thể Hương Sơn đang dần hoàn thiện.

Mục tiêu của quá trình ấy không nằm ở sự thay đổi bề mặt, mà ở việc trả lại cảnh quan sự thông thoáng cần có, cho không gian sự hài hòa vốn có, cho di tích sự linh thiêng vốn thuộc về nó. Suối Yến, các bến đò, chùa Thiên Trù, động Hương Tích và những tuyến đường phục vụ khách tham quan được nhìn lại trong tổng thể, để từng dòng chảy, từng lối đi đều có chỗ thở, có khoảng lặng, có sự cân bằng giữa con người và di sản.

Khi lễ hội đi chậm lại để tâm người lắng sâu

Theo Thượng tọa Thích Minh Hiền, trụ trì quần thể chùa Hương (Hà Nội), mùa hội chùa Hương năm nay sẽ không khép lại khi mùa xuân kết thúc như mọi năm trước đây. Khi những nghi thức trang nghiêm kết thúc, Hương Sơn vẫn tiếp tục hành trình mở cửa đón người về với các hoạt động du lịch văn hóa, tín ngưỡng, trải nghiệm, và nghệ thuật kéo dài suốt từ tháng 5 đến tháng 12. Lễ hội vì thế không còn là một khoảnh khắc ngắn ngủi trong năm, mà trở thành một dòng chảy bền bỉ, hướng tới mục tiêu đón khách quanh năm, như một sự thực hành lâu dài của tinh thần kiên nhẫn và tỉnh thức.

Xuyên suốt mùa hội là chủ trương đưa lễ hội trở về với những giá trị cốt lõi. Không phô trương, không ồn ào, không chạy theo sự náo nhiệt bề mặt, chùa Hương chọn cách tổ chức lặng lẽ và chừng mực. Phần lễ được cử hành trang trọng, tuân thủ nghi thức truyền thống của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Mỗi nghi lễ diễn ra như một lời nguyện thầm, gửi gắm khát vọng về quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, về đời sống bình an và hạnh phúc cho con người.

Những nghi thức tôn giáo diễn ra tại chùa Thiên Trù, động Hương Tích và hệ thống đền, chùa trong quần thể di tích, nơi sự tôn nghiêm và linh thiêng được giữ gìn như một nguyên tắc bất biến. Không gian ấy không đòi hỏi sự phô diễn, mà cần sự hiện diện trọn vẹn của tâm thức, nơi con người học cách đứng yên, lắng nghe và thở cùng cảnh sắc.

Phần hội năm nay cũng được tổ chức với tinh thần tiết chế. Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian và sinh hoạt cộng đồng được chọn lọc kỹ lưỡng, đặt trong giới hạn vừa đủ, phù hợp với không gian di tích. Ở đó, niềm vui không đến từ sự náo động, mà đến từ cảm giác hài hòa; không đến từ đông đúc, mà đến từ sự an tĩnh lan tỏa.

Trong nhịp điệu chậm rãi ấy, mùa hội chùa Hương năm 2026 không chỉ là một sự kiện, mà là một khoảng lặng dài, nơi lễ hội không làm con người phân tâm, mà giúp con người trở về với chính mình: nhẹ hơn, sâu hơn và an nhiên hơn.

Làm mới sản phẩm, phát triển du lịch bốn mùa

Ở Hương Sơn, sự làm mới không mang dáng dấp của những đổi thay gấp gáp. Nó đến chậm, như cách người tu lặng lẽ xoay mình theo vòng hương khói. Trong nhịp chuyển động ấy, địa phương kiên trì mở ra những giải pháp đồng bộ để chùa Hương không chỉ là nơi người ta đến rồi đi, mà là điểm hẹn của những mùa trở về. 

Theo ông Trần Đức Hải - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hương Sơn, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm làm mới sản phẩm và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến chùa Hương. Trọng tâm là phát triển các sản phẩm du lịch theo mùa và theo chủ đề, trong đó có chương trình trải nghiệm chùa Hương mùa hoa đại; tổ chức cuộc thi ảnh đẹp chùa Hương; xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch thống nhất, dễ nhận diện và lan tỏa.

Song hành với những ý tưởng ấy là công việc chỉnh trang cảnh quan, được thực hiện theo tinh thần xanh - sạch - đẹp, nhẹ nhàng mà kiên quyết. Từng góc nhỏ được chăm chút để hài hòa với thiên nhiên và không gian tâm linh. Những sản phẩm lưu niệm, truyền thông mang hình ảnh chiếc khánh đặc trưng của chùa Hương được thiết kế như những vật dẫn truyền ký ức. Hệ thống bảng biển, thùng rác và các hạng mục hạ tầng nhỏ được hoàn thiện không phải để lấn át cảnh quan, mà để lặng lẽ hòa vào nó, như những nốt trầm trong một bản thiền ca.

Trong những góp ý dành cho chùa Hương năm 2026, có tiếng nói của những người làm du lịch nhiều trải nghiệm. Ông Đoàn Ngọc Tùng, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Lữ hành UNESCO Hà Nội, cho rằng công tác truyền thông được nhấn mạnh như một nhịp dẫn quan trọng, cần bắt đầu ngay từ ngày khai hội. Nội dung, quy mô, các hoạt động trọng tâm của cả mùa lễ hội được công bố rõ ràng, để dòng khách được phân bổ hài hòa, để hành trình về chùa Hương không bị dồn nén.

Những đề xuất về sản phẩm du lịch trọn gói một đến hai ngày cũng được đặt ra, đặc biệt hướng tới khách quốc tế. Trong đó, suối Yến, chùa Thiên Trù, làng nghề dược liệu bản địa, các hoạt động chăm sóc sức khỏe, thiền được kết nối thành một mạch trải nghiệm liền lạc. Mỗi hoạt động không tách rời nhau, mà nâng đỡ nhau, để người đi không chỉ nhìn thấy chùa Hương, mà sống cùng chùa Hương trong một khoảng thời gian đủ sâu.

“Những cuộc khảo sát, xúc tiến du lịch được triển khai ngay từ đầu năm, với chùa Hương được xác định là một trong những điểm đến ưu tiên trong lộ trình thu hút du khách đến với thủ đô. Sự ưu tiên ấy không mang sắc thái chọn lựa, mà mang ý nghĩa gìn giữ một không gian văn hóa tâm linh đang từng bước đi về phía bền vững”, ông Đoàn Ngọc Tùng chia sẻ. 

Chu Minh Khôi