Trăn trở của một người xuất gia

Bởi ngày nào còn khoác chiếc áo cà-sa, thì ngày đó phẩm hạnh của người xuất gia còn phải được nuôi dưỡng bằng tâm tàm quý và lập hạnh lập nguyện để sống vì chúng sinh.

Tôi xuất gia từ thuở nhỏ. Suốt tám mươi năm sống đời xuất gia, tôi vẫn không ngừng tự hỏi: “Tôi có xứng đáng là một người tu không?”.

Khi đã thế phát, khoác lên mình chiếc áo nhà sư, tôi biết rằng mình đã trở thành một vị tu sĩ. Nhưng tôi vẫn luôn tự xét: Tôi có ra dáng một người tu không? Trước hết, tôi nhìn lại tâm mình, nhìn lại niềm tin của mình: Tôi có thật sự tin sâu Phật pháp hay không?

Từ nhỏ, theo bên bà ngoại, tôi đã có niềm tin căn bản. Tuy niềm tin ấy chưa thật sự thuần thành, chưa đạt đến chiều sâu siêu việt, nhưng Phật giáo mà tôi tin theo là con đường chân chính, chẳng phải tà đạo hay những lối tu sai lệch.

Phát tâm làm việc, tự rèn mình để trưởng thành

Sau khi xuất gia, tôi lại tự hỏi: Tôi nói năng có ra dáng một nhà sư không? Tôi đi đứng có ra dáng một nhà sư không? Mọi hành động, mọi cách ứng xử của tôi có giống một người xuất gia không? Tôi thường xuyên chú ý đến oai nghi tế hạnh của mình: đứng phải như cây tùng, đi phải như gió nhẹ; khi ăn phải như “rồng ngậm ngọc, phượng cúi đầu”; lời nói phải chân thật và từ bi. Tôi phải sống cho ra dáng một người xuất gia.

Đến khi lớn lên, sự hiểu biết về cuộc đời cũng nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn, muốn nhiều thứ hơn, tôi tự hỏi: Mình có thể ăn chay suốt đời không? Làm một nhà sư thì nhất định phải ăn chay. Điều này với tôi không khó, vì ngay trước khi xuất gia, tôi đã có ý thức về việc ăn chay.

Khi đã thế phát, khoác lên mình chiếc áo nhà sư, tôi biết rằng mình đã trở thành một vị tu sĩ. Nhưng tôi vẫn luôn tự xét: Tôi có ra dáng một người tu không? Trước hết, tôi nhìn lại tâm mình, nhìn lại niềm tin của mình: Tôi có thật sự tin sâu Phật pháp hay không?

Lại nữa, đã làm người xuất gia thì không nên ra ngoài chơi vào ban đêm, đến những nơi ca múa để xem nghe, cũng không thể cười đùa, huyên náo như người thế tục. Tôi nghĩ điều này cũng chẳng khó. Từ nhỏ, trong gia đình, tôi đã sống có nề nếp, chưa từng đánh nhau với những đứa trẻ khác, cũng chưa từng cãi cọ với ai. Tôi thích làm việc nhà, hiếu thuận với cha mẹ. Bởi vậy, vào cửa Phật, kính trọng Thầy Tổ, sống đúng bổn phận của người xuất gia, tôi thấy mình có thể làm được. Tôi nghĩ mình có thể trở thành một tu sĩ tốt.

Tôi cũng nghĩ, người xuất gia phải biết phát tâm, nghĩa là sẵn lòng đảm đương những công việc nhọc nhằn như nấu cơm, chẻ củi, gánh nước, trông coi tùng lâm, tuần chiếu ban đêm. Liệu tôi có chịu nổi đời sống khổ nhọc ấy không? Tôi tự trả lời: Điều này cũng không có gì đáng ngại. Tôi sinh trưởng trong một gia đình nghèo, đã quen chịu cực khổ từ nhỏ. Trong bản tính của mình, tôi có đủ sức chịu đựng, nên vẫn tin rằng mình có thể làm tốt bổn phận của một người xuất gia.

Tuy nhiên, khi đi, hai mũi chân tôi thường chụm vào trong, do cấu tạo xương của cơ thể. Tôi muốn sửa dáng đi ấy, nhưng thật sự không dễ dàng. Vì đi như vậy không đẹp, tôi quyết tâm phải tập đi cho ngay ngắn. Chẳng phải Sư phụ nhắc nhở; chính tôi nghĩ rằng, đã xuất gia rồi, nếu không tự giáo dục, không tự đặt yêu cầu cho mình thì sẽ hạn chế sự tiến bộ của bản thân.

Còn một điều nữa: tuy ít có những suy nghĩ tiêu cực, nhưng trong những việc cần làm, tôi lại khá yếu đuối, chưa đủ dũng khí. Dĩ nhiên, khi bị người khác bắt nạt, tôi cũng biết tự bảo vệ mình; nhưng trước những việc không đúng phép tắc trong Phật giáo, tôi thường chọn cách nhẫn nhịn, im lặng. Mãi về sau, khi niềm tin đối với Phật giáo ngày càng vững chắc, tôi mới cảm nhận sâu sắc rằng: “Thà để lão tăng đọa địa ngục, quyết không đem Phật pháp ra làm quà để lấy lòng người khác”. Vì sự hưng thịnh của Phật giáo, tôi phải có dũng khí lên tiếng, đưa ra những lời góp ý chân thành.

Bởi vậy, trước những việc trái với Phật pháp, dù nhiều lúc bất lực, tôi vẫn muốn đứng ra gánh vác trách nhiệm. Nhưng rồi tôi lại nghĩ: Chẳng lẽ mình đã hoàn toàn đúng, hoàn toàn tốt đẹp rồi sao? Tôi cũng nghiêm khắc quở trách chính mình. Chẳng hạn, tuy không ăn thịt, nhưng tôi có thật sự yêu quý và bảo vệ sự sống không? Tuy không ham những thú ăn uống, vui chơi của thế tục, nhưng tôi đã đóng góp được gì cho Phật giáo? Tôi cũng tự trách: Nếu cứ lấy quan điểm của mình làm chuẩn để đối nhân xử thế, liệu có khiến người khác sinh lòng phản cảm không?

Dần trưởng thành, tôi lại nghĩ: Người xuất gia phải có học vấn, phải có khả năng viết sách, trình bày tư tưởng, hoằng pháp lợi sinh. Bản thân tôi có làm được không? Ngay từ thời trẻ, tôi đã ấp ủ ý niệm: Sau này mình sẽ mở một trường đại học, sẽ làm một tờ báo. Nhưng tôi biết đó chỉ là ước mơ; với điều kiện lúc ấy, tôi không thể thực hiện được. Dẫu sao, con người cũng cần có một ước mơ chứ! Tôi giữ ước mơ ấy trong lòng, chẳng để ai biết. Nếu thực hiện được, tôi sẽ thật sự trở thành một nhà sư hoằng pháp lợi sinh.

Con đường phụng sự của người xuất gia vốn có nhiều hướng. Chỉ cần giữ được quy củ, thọ trì giới luật, tôi có thể làm công việc văn hóa, giáo dục, từ thiện; đâu nhất thiết chỉ ở trong điện Phật, sử dụng pháp khí và tụng kinh, lễ sám. Nghĩ như vậy, tôi thấy điều ấy chưa hẳn là một nhược điểm. Tôi tin mình vẫn có thể trở thành một nhà sư làm văn hóa, một nhà sư làm giáo dục, một nhà sư sống với lòng từ bi.

Nhưng làm một nhà sư còn phải biết tán tụng, biết sử dụng các loại pháp khí. Về phương diện này, tôi biết mình không giỏi. Ban đầu, ngay cả việc mình tán tụng không đúng âm điệu, tôi cũng không biết; phải nghe người khác nói, tôi mới nhận ra, và lúc ấy tôi mới thấy đây là một vấn đề nghiêm trọng. Những bạn đồng học biết tán tụng đều rất được kính trọng, quý mến; còn tôi không cảm được tiết tấu, giọng lại chẳng đúng cung bậc. Khi ấy, tôi không khỏi tự ti, thấy mình chẳng thể sánh với các bạn và các huynh đệ đồng môn, lúc nào cũng có cảm giác thua kém họ một bậc.

Sau đó, nghĩ lại, tôi tự nhủ: Không sao cả, con đường phụng sự của người xuất gia vốn có nhiều hướng. Chỉ cần giữ được quy củ, thọ trì giới luật, tôi có thể làm công việc văn hóa, giáo dục, từ thiện; đâu nhất thiết chỉ ở trong điện Phật, sử dụng pháp khí và tụng kinh, lễ sám. Nghĩ như vậy, tôi thấy điều ấy chưa hẳn là một nhược điểm. Tôi tin mình vẫn có thể trở thành một nhà sư làm văn hóa, một nhà sư làm giáo dục, một nhà sư sống với lòng từ bi.

Lìa tục hướng đạo, khắc chế bản thân, sống vì người khác

Đã làm một nhà sư, tôi phải tự đặt yêu cầu cho mình. Tâm xa lìa thế tục, chí hướng đạo của tôi nhất định phải mạnh mẽ hơn người; tinh thần tự khắc chế và sống vì tha nhân phải được bồi đắp thêm. Tôi phải học cách nhận phần thiệt về mình, nhường phần lợi cho người; phải học nhẫn nại, chịu đựng gian khổ và nghịch cảnh. Đó đều là những điều đương nhiên.

Tôi nghĩ, nếu sau này có cơ hội gặp được một vị lãnh đạo Phật giáo, tôi sẽ đi theo vị ấy, góp sức xây dựng, cải cách và phát triển một nền Phật giáo mới, đồng thời hướng dẫn đời sống của người Phật tử theo Chánh pháp. Tôi nghĩ mình có sự phát tâm và có nguyện lực ấy. Tôi tin tưởng vào bản thân: Mình có thể làm một nhà sư tốt.

Trong Phật giáo, có nhiều người xứng đáng là những tu sĩ thực sự, cũng có nhiều người chưa được như vậy. Một người chỉ cần khoác lên chiếc Tăng bào là đã có dáng vẻ của một nhà sư. Nhưng người tín đồ bình thường liệu có phân biệt được đâu là người chỉ mang hình dáng nhà sư, đâu là người thật sự sống đúng phẩm hạnh của một nhà sư hay không? Tôi nghĩ, người Phật tử cũng khó phân biệt.

Tôi có xứng đáng là một người xuất gia không? Tôi tự khẳng định: Mình sẽ sống cho xứng đáng là một người xuất gia.

Nhưng về sau, thấy có những nhà sư y phục xộc xệch, tôi cảm thấy họ chưa ra dáng người tu; thấy họ không ăn chay, thấy họ thường xuyên vào nhà thế tục, chẳng thể rời bỏ nếp sống thế gian, tôi lại thấy họ chưa ra dáng một người xuất gia.

Trong Phật giáo, có nhiều người xứng đáng là những tu sĩ thực sự, cũng có nhiều người chưa được như vậy. Một người chỉ cần khoác lên chiếc Tăng bào là đã có dáng vẻ của một nhà sư. Nhưng người tín đồ bình thường liệu có phân biệt được đâu là người chỉ mang hình dáng nhà sư, đâu là người thật sự sống đúng phẩm hạnh của một nhà sư hay không? Tôi nghĩ, người Phật tử cũng khó phân biệt.

Người xuất gia dù chưa có năng lực, chưa làm được việc gì, thậm chí không biết thuyết pháp, bị chê là “Tăng câm”, cũng chưa phải điều đáng ngại nhất; chỉ cần có lòng từ bi là được. Vấn đề là hiện nay có những người chẳng những thiếu lòng từ bi, lại còn ôm giữ tà kiến. Chúng ta phải tự ý thức rằng: Đã làm một tu sĩ thì cần phải có chánh kiến và một niềm tin kiên định.

Đặc biệt, trình độ nhận thức của Phật tử cũng rất khác nhau. Có người chẳng quan tâm vị thầy ấy có đạo hạnh hay không; họ bảo vệ cho cá nhân nhưng chẳng bảo vệ Chánh pháp, bảo vệ thầy mình nhưng chẳng bảo vệ Tăng đoàn, bảo vệ ngôi chùa của mình nhưng chẳng bảo vệ Phật giáo, bênh vực điều sai trái mà chẳng ủng hộ điều đúng đắn. Họ không phân biệt phải trái, thiện ác, cũng chẳng xét rõ đầu đuôi. Là một nhà sư chân chính hay chỉ mang dáng vẻ nhà sư, họ đều chẳng bận tâm; chỉ cần người ấy tốt với mình thì đó chính là Phật giáo trong lòng họ.

Thật ra, một nền Phật giáo như thế, thiếu sự phân định đúng sai, thiện ác, liệu có thể hình thành một giáo đoàn đúng nghĩa không? Có thể tạo nên sự giao lưu tốt đẹp giữa Tăng chúng và tín đồ hay không? Niềm tin như vậy có thể trong sáng, thuần chính hay không? Những vấn đề ấy khiến tôi không khỏi trăn trở, rồi nghĩ đến cách giúp những người mới chỉ có hình dáng nhà sư trở thành những nhà sư thật sự.

Tôi nghĩ, xuất gia đâu chỉ là cạo tóc hay khoác áo cà-sa bên ngoài. Điều cốt yếu là tâm phải xuất gia. Đặc biệt, niềm tin đối với Phật giáo, lý tưởng và đời sống từ đây về sau phải khiến đại chúng nhìn nhận mình là một nhà sư. Đó mới thật sự là biểu hiện của đời sống xuất gia.

Hòa thượng Tinh Vân

Tâm Tuệ lược dịch (nguồn Buddhistdoor)