Kỹ năng hạnh phúc

Bạn nghĩ về hơi thở và sau đó bạn nhận thấy khi nó đi vào, khi nó đi ra, và bạn đánh giá: Nó có thoải mái không? Kiểu thở nào sẽ thoải mái ngay lúc này? Và bạn cũng đánh giá sự tập trung của mình: Đâu là nơi tốt để tập trung? Bạn có thể tập trung vào chóp mũi, cổ, giữa ngực, hay ngay trên rốn - bất cứ nơi nào bạn có thể nhận thấy rõ ràng bây giờ hơi thở đang đi vào, bây giờ nó đang đi ra. Bạn hít thở với cảm giác sảng khoái. Chúng ta đang cố gắng huân tập kỹ năng này vì nó mở đường cho các kỹ năng khác. Như Đức Phật dạy, bạn đào sâu vào tâm trí và bạn có thể tìm thấy điều gì đó vượt lên trên không gian và thời gian - một cái gì đó không bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi chút nào. Đó là hạnh phúc tột cùng. Và nó có thể được tìm thấy thông qua những nỗ lực của chúng ta. Đây là lý do tại sao chúng ta tu tập kỹ năng này.

Chúng ta quy y Đức Phật, không phải vì chúng ta nghĩ rằng Ngài sẽ đến cứu hay làm gì đó cho ta, mà vì chúng ta được truyền cảm hứng từ tấm gương của Ngài. Đây là một con người có thể phát triển những phẩm chất trong tâm thức của mình. Những tiềm năng mà tất cả chúng ta đều có trong tâm thức của mình. Với sự thực hành đó, Ngài đã có thể tìm thấy thứ hạnh phúc không chỉ vững chắc và an toàn mà còn hoàn toàn không là gánh nặng cho bất kỳ ai cả. Hãy nhìn những thú vui của thế gian, hạnh phúc có thể được tìm thấy ở đó, nhưng chúng rất phù du. Chúng thường đòi hỏi ta phải dựa vào người khác. Vì vậy, chúng ta đặt gánh nặng lên ai đó, lên nhiều người, để tìm thấy hạnh phúc đó. Đây là một trong những lý do tại sao chúng ta có sự quán tưởng về những gì cần thiết - thực phẩm, y áo, chỗ ở, thuốc men - nhận thức rằng khi sống, chúng ta cần những thứ ấy. Tuy nhiên, trong mọi trường hợp, nó liên quan đến việc đặt gánh nặng lên người khác, chúng sinh khác. Vì vậy, chúng ta tìm kiếm thứ hạnh phúc không kèm theo những gánh nặng đó. Một hạnh phúc cao quý. Đây là lý do tại sao chúng ta được truyền cảm hứng từ tấm gương của Đức Phật. Và vì vậy chúng ta rèn luyện kỹ năng này.

Hãy cố gắng cảnh giác với những gì bạn đang làm. Cố gắng chánh niệm, hãy nhớ rằng bạn có mặt là để ở lại với hơi thở. Nếu đã hành thiền trước đây, bạn có thể nhớ lại những gì hiệu quả và những gì không hiệu quả trong việc làm cho tâm trí lắng xuống và hạnh phúc trong trạng thái đó. Vì tâm trí giống như một tổ chức. Nó có rất nhiều quan điểm, rất nhiều ý kiến, rất nhiều chiến lược mà chúng ta đã sử dụng trong quá khứ để tìm kiếm hạnh phúc. Khi tâm bạn không có gì đang hoạt động, chúng sẽ xuất hiện kéo suy nghĩ của bạn đi khắp hướng. Hoặc chúng khiến ta muốn ngủ. Ta hôn trầm. Nhưng ta không thể để chúng lôi cuốn, vì ta đang cố gắng phát triển một tâm trạng tỉnh táo, vững chắc, chánh niệm và rốt ráo - rốt ráo không theo nghĩa căng thẳng, mà rốt ráo ở đây là thật sự cố gắng làm điều này một cách nghiêm túc. Như với bất kỳ kỹ năng nào, bạn phải luôn rèn luyện. Và bạn phải xét xem mình đang làm gì, xem kết quả của nó. Nếu kết quả không tốt, thì bạn quay lại và thay đổi những gì bạn đã làm. Bởi vì chính trong việc thực hành mà chúng ta có thể tự chứng minh rằng Đức Phật có thật sự là một tấm gương tốt hay không. Như chính Ngài đã nói, bài kiểm tra tốt nhất cho bất kỳ giáo lý nào là khi bạn áp dụng nó, nó đưa bạn đến đâu? Bạn hành động khéo léo hay không khéo léo? Ở đây, “hành động” không chỉ có nghĩa là những điều bạn làm với thân, mà còn với lời nói và tâm trí của bạn, các hoạt động của tâm. Bởi vì, suy cho cùng, trong sự phân tích của Đức Phật, chính những gì đang ở trong tâm khiến chúng ta ngay hiện tại đau khổ hay không.

Đôi khi chúng ta nghe giáo lý về nghiệp rằng những gì ta đang trải nghiệm ngay hiện tại là kết quả của những gì đã xảy ra trong quá khứ, nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. Tuy có những ảnh hưởng từ quá khứ nhưng ta cũng có sự tự do lựa chọn trong thời điểm hiện tại. Nếu không có quyền đó, bạn sẽ không thể phát triển kỹ năng nào. Nhờ đó mà bạn có thể chọn tập trung vào điều này hay điều kia. Bạn có thể suy nghĩ theo những cách trái ngược nhau. Thậm chí bạn có thể thở theo cách này thay vì cách khác. Bạn có thể nhận biết các tác động đến tâm trí ngay hiện tại và bạn có thể thay đổi. Vì vậy, mặc dù có ảnh hưởng từ quá khứ, nhưng yếu tố quyết định là những gì bạn đang làm ngay trong hiện tại. Khi chúng ta đang thiền, hành động vật lý tựu trung lại trong hơi thở. Hoạt động tâm linh được rút gọn thành nhận thức của bạn - nói cách khác, sự đặt tên cho sự vật. Thí dụ, ngay bây giờ, bạn có một hình ảnh của hơi thở trong tâm trí. Bạn có thể tự hỏi, “Loại hình ảnh nào sẽ hữu ích ngay lúc này?”. Đặc biệt, loại hình ảnh nào của hơi thở sẽ giúp hơi thở thoải mái hơn? Bạn có thể nghĩ về hơi thở, không phải là không khí đi vào và ra khỏi phổi, mà là dòng năng lượng trong cơ thể. Điều đó cho phép bạn biết rằng ngay cả khi bạn đang ngồi ở đây với đôi mắt nhắm nghiền, rằng cơ thể bạn đang ở đây - nơi có các bộ phận khác nhau - bởi vì bạn có thể cảm nhận được nó từ bên trong. Cảm giác từ bên trong đó là hơi thở.

Như thế, hành động vật lý được giảm thành hơi thở. Hành động tinh thần thành suy tưởng. Hành động bằng lời nói của bạn được giảm xuống thành cuộc trò chuyện nội tâm của bạn, khi bạn nói với chính mình về điều này, tự hỏi bản thân: “Kiểu thở nào sẽ tốt lúc này?”. Khi bạn đã thử một kiểu thở cụ thể - ví dụ, thử thở hơi dài trong một thời gian - thì bạn có thể tự hỏi: Có cảm thấy tốt không? Có cảm thấy sảng khoái không? Nếu bạn mệt mỏi, cách thở này có cung cấp cho bạn năng lượng không? Nếu bạn căng thẳng, nó có giúp bạn thư giãn không? Học cách sử dụng hơi thở để đưa mọi thứ vào trạng thái cân bằng để tâm trí sẽ ngày càng có xu hướng muốn ở lại đây với cảm giác hạnh phúc: sáng sủa, tỉnh táo và tò mò về những gì đang xảy ra. Đây là một trong những phẩm chất của Đức Phật mà bạn thấy ngay từ đầu: Ngài rất tò mò. Ngài đã tự hỏi: Có thể có thứ gì đó bất tử? Nó có thể được tìm thấy bằng nỗ lực của con người hay không? Hãy thử. Ngài đã thử các cách tiếp cận khác nhau, có cái không hiệu quả, nhưng ngay cả khi chúng không hiệu quả, Ngài vẫn không bỏ cuộc. Ngài tìm một thứ khác. Ngài đã tìm tòi cho đến khi thực sự tìm thấy hạnh phúc mà Ngài đang tìm kiếm. Hoàn toàn giải thoát khỏi vô thường. Hoàn toàn không có bất kỳ tổn hại hoặc gánh nặng nào đối với bất kỳ ai.

Vì vậy, theo gương của Đức Phật, chúng ta nên tò mò về những gì chúng ta đang làm ở đây. Rốt cuộc, đó là tâm trí của chúng ta ngay tại đây. Có lẽ chúng ta đã nhận thấy rằng cách hoạt động của tâm trí - thái độ mà nó mang đến thời điểm hiện tại, những giả định mà nó mang lại - định hình trải nghiệm của nó. Chúng ta có thể mang những thái độ và giả định có lợi cho việc làm cho tâm trí lắng xuống và nhìn thấy nó một cách rõ ràng không? Vì vậy, kỹ năng mà chúng ta đang huân tập ở đây là kỹ năng khám phá: cố gắng khám phá xem tâm có thể đi xa đến đâu trong việc tạo ra một hạnh phúc vô hại nhưng chân thật và lâu dài. Chúng ta không cố gắng sao chép sự giác ngộ của Đức Phật hay nhân bản những hiểu biết của Ngài. Những hiểu biết của Ngài là con đường, nhưng trải nghiệm trên con đường, của những gì đang xảy ra là việc hoàn toàn của chúng ta. Theo thuật ngữ Pāli, paccattaṁ: nó hoàn toàn mang tính cá nhân. Và nó được tìm thấy bằng cách khám phá. Vì vậy, việc muốn thành thạo kỹ năng này đến mức nào, muốn tiến xa đến mức nào là tùy thuộc chúng ta. Nhiều người dành cả cuộc đời cho việc này.

Tóm lại, như một bài kinh đã nói, “Thế giới đã bị cuốn đi”. Những điều chúng ta đạt được ở thế giới bên ngoài có tác động đến người khác nhưng sau đó chúng bị cuốn đi. Chúng ta rất vui khi giúp đỡ người khác, khi thực hành theo các bài kinh về điều thiện cần làm, về giữ giới hạnh để chúng ta không làm hại bất cứ ai. Nhưng chúng ta cũng nghĩ rằng có thể có điều gì đó không thay đổi và đó là hạnh phúc thực sự: điều đó nắm bắt trí tưởng tượng của chúng ta, khiến chúng ta tò mò. Điều này có đúng không? Khi gặp cơ hội, ta không muốn để nó trôi qua. Thí dụ trong trường hợp của sư, sau khi gặp Ajaan Fuang ở Thái Lan và thực hành thiền định với ngài, sư trở lại Mỹ và bị giằng xé giữa việc ở lại Mỹ, trở lại cuộc sống bình thường hay quay trở lại Thái Lan. Điều sư trăn trở là cuộc sống ở Thái Lan rất khó khăn, sư không chắc rằng mình có thể sống sót trong những điều kiện đó hay không. Nhưng sau đó sư nhận ra rằng nếu không thử, sư sẽ hối hận suốt quãng đời còn lại. Bởi vì đây là một cơ hội mà sư chưa từng tưởng tượng trước đây: rằng có một kỹ năng để tìm kiếm hạnh phúc. Và trong việc phát triển kỹ năng đó, mặc dù đó là hạnh phúc cho bản thân, nhưng nó không phải là hạnh phúc ích kỷ. Bạn phải phát triển rất nhiều phẩm chất tốt, có tác động tốt đến thế giới xung quanh khi bạn phát triển con đường để tìm ra nó. Đây là lý do tại sao một số người cống hiến cuộc sống của họ cho kỹ năng này, và tất cả những người đã cố gắng đó đều được quả lành, phù hợp với nỗ lực mà họ đã bỏ ra. Vì vậy, đó là một kỹ năng thiện xảo mà ta cần rèn luyện.

Thanissaro Bhikkhu sinh năm 1949, tên thường gọi Ajaan Geoff, là một trong những Tăng sĩ và học giả nổi bật của truyền thống tu rừng Thái Lan, đồng thời là dịch giả uy tín của Kinh tạng Pāli. Năm 1976, ngài sang Thái Lan tu học và trở thành đệ tử xuất gia của ngài Ajaan Fuang Jotiko. Từ năm 1993 đến nay, ngài giữ vai trò viện chủ của Metta Forest Monastery.

---‐------------- 

Nguồn: Thanissaro Bhikkhu, The Skill of Happiness, www.dhammatalks.org.

(NSGN 361)

Thanissaro Bhikkhu - Diệu Liên Lý Thu Linh dịch